Zeka Nedir?

Psikolojide zekâ çeşitli şekillerde tanımlanmıştır. Kelime anlamı olarak zihin keskinliği, çabuk anlama, çabuk kavrama. Arapça çabuk anlama, keskinliği.

Terim olarak genel bir zihin gücü diye tanımlanabilir. Bu genel zihin gücünü doğrudan tanıyamayız. Elektriği nasıl doğrudan göremiyor, yaptığı işlerle varlığını anlıyorsak, zekânın varlığını da bir iş, bir eylem, bir eser olarak ortaya çıktığı zaman kavrarız. Zekâ bir problemin çözümünde başarı, çözümde çabukluk, yeni çözüm yolları ve yeni buluşlar ola­rak ortaya çıkar ve bireyin çevresine uyumunu kolaylaştırır. Bu işlemlerin oluşmasında da bellek, dikkat, imgelem, algılama, öğrenme, akıl yürütme gibi özelliklerin önemli rolü vardır.

Psikolojik özellikler zekânın birer görünümüdürler. Zeki insan daha kolay öğrenir, daha ayrıntılı algılar, daha dikkatlidir, bellek gücü daha fazladır, daha kolay akıl yürütür. Sonuç olarak 8ü eylemler bireyin zekâsı hakkında ip uçları verir. Ama zekâ hiç bir zaman bu özelliklerin bir toplamı değildir. Zekâyı ancak bunların oluşturduğu bir bütünlük, bir düzey olarak düşünmek gerekir.
Zekâyı tanımlama girişimlerinde farklı yaklaşımlar dikkati çeker.

Örneğin,

“Zekâ, soyut düşünme gücüdür.” (Terman)
“Zekâ, yeni karşılaşılan durumların gereklerini düşünme ve yeni koşullara uyabilme gücüdür.” (Stern)
“Zekâ, iyi düşünme, iyi anlama, iyi muhakeme gücüdür.” (Binet)

Yukarıdaki örneklerde zekânın farklı yönleri dikkate alınarak tanımlamaların yapıldığı görülür. Bunlardan hiç biri tam olarak zekâyı vermez. Gerçekten zekâ hem soyut düşünme gücü, hem çevreye uyum gücü, hem iyi bir muhakeme gücü, hem birikimlerinden en iyi şekilde yararlanma gücüdür, “Zekâ, insanın amaca yönelik etkinliklerinde; onu mantıktı düşünmeye, çevresine uyum sağlamaya yönelten tüm kapasitesi” (D. vvescher) olarak tanımlanabilir.

Zekâyı Açıklayıcı Kuramlar

Zekâyı açıklayıcı kuramlar iki grupta toplanabilir:
(1) Yapısal kuramlar
(2) Bilgi işlemleme kuramları

(1) Yapısal kuramlar:

“Zekânın yapısı nasıldır?” sorusuna cevap arayanların açıklamaları yapı­sal niteliktedir.
• Zekâyı tek etmenle açıklayan kuramlar onu, öğrenme veya düşünme gibi bir genel yetenek olarak alırlar.
“Zekâ, soyut düşünme gücüdür”
“Zekâ iyi düşünme, iyi anlama, iyi muhakeme gücüdür.” gibi tanımlar bu çerçevedeki tanımlardır.

• Onu çift etmenle açıklayan kuramlara göre; zekâ bir genel yetenek ile resim, müzik, beceri v.b özel yeteneklerden oluşur. Genel yetenek (G faktörü), kişiler arasında görülen ayrılıkların nedenidir. Özel yetenekler (S iaktörü) bireyin eğilimli olduğu alanlarda başarılı olmasını sağlar.

• Çok etmenle açıklayan kuramlar, zekâyı bir çok özel yeteneğin oluşdurtuğunu kabul ederler. Örneğin, Thurston’a göre zekâ; sözel anlayış, sözel akıcılık, sayısal yetenek, uzay ilişkilerini kavrama, bellek, algısal hız, mantıksal düşünme gibi yeteneklerden oluşur. Zihinsel gücü oluşturan bu yete­nekler iç içedir. Birey hangi alanda daha yetenekli ise, o alanda daha başarılı olur. Örneğin, sözel akıcılık yeteneği güçlü olan, hitabet alanında; algısal hız ye­teneği daha güçlü olan, sanat dallarında daha başarılı olabilir.

(2) Bilgi işlemleme kuramları

Jean Piaget’nin geliştirdiği bu kuram, zihinsel gelişimi ve bu gelişim aşamalarında çocuğun neleri yapabileceğini açıklar.
Piaget’ye göre zihin dört evreden geçerek olgunluk düzeyine erişir ve gelişimini tamamlar. Duyusal devimsel dönemde, zihinde imgeler oluşur. İşlem öncesi dönemde, nesnelerle bunlara bağlı değişmeleri bütün olarak algılar. Somut işlemler döneminde nesnelerle değişmeleri ayırt eder; eşitlik, eşitsizlik, madde, hacim alan kavramları kavranabilir. Soyut işlemler döneminde, artık soyut düşünebilir, soyut ilişkileri kavrayabilir. Örneğin, sayısal ilişkileri kavrar, adalet, eşitlik kavramlarını anlar.

Piaget’ye göre çocukta bir evreden diğerine geçişte temel etken denge­sizliktir. Çocuk, içinde bulunduğu dönemde bir tasarım oluşturur. Zihindeki tasarıma uymayan bir durumla karşılaştığı zaman denge bozulur. Çocuk, yeni gerçekleri de içine alacak şekilde yeni tasarımlar geliştirir. Bu tasarımlar, bir önceki evrenin tasarımından farklı özelliktedir. Örneğin, işlem öncesi dönemde eşitliği kavrayamaz, değişmelerle nesneleri bütün olarak algılar. Aynı durumlarla karşılaştıkça nesnelerle değişmeleri ayırt etmeye başlar ve yeni tasarımlar kurar. Bu tasarımlar somut işlemler basamağının tasarımları olur artık.

Şu sorulan cevaplamayı deneyiniz ;

1. Tek etmen kuramı nedir?
2. Cift etmen kuramında etmenler nelerdir?
3. Çok etmen kuramında zekâ nasıl ele alınır?
4. Bilgi işlemleme kuramında çocuk hangi dönemde neleri yapabiiir? Böyle bir dönemden diğerine geçiş nasıl gerçekleşir?

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
Sitemap oktay usta yemek tarifleri kadın kadınca örgü kadın Saglik Yemek Tarifleri yemek tarifleri Sağlık saglik kadın örgü